دیدگاه شیعه و سنت درباره شروط امامت

حجت الاسلام و المسلمین مصطفی احدی نسب از اساتید حوزه علمیه قم در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری با تبریک به مناسبت سالروز میلاد پر نور سرور منجی عالم بشریت، مهدی موعود (عج) به تبیین «دیدگاه شیعه و سنت درباره شروط امامت» پرداخت.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به کتاب «مسائل خلافیه و الرأی الحقّ فیها»، تألیف «الشیخ آل محسن» خاطرنشان کرد: این کتاب که بر اساس فتاوای علمای اهل سنت نوشته شده، کتاب بسیار جالبی در مسائل اعتقادی است. در فصل ششم کتاب می خوانیم: «من هو امام المسلمین فی هذا العصر» در این فصل به حدیث معروفی اشاره می کند که علاوه بر منابع معتبر شیعه، در منابع اهل سنت نیز آمده است؛ از جمله صحیح مسلم، بیهقی، هیثمی، البانی و دیگران؛ البته مضمون یکی است، هر چند در لفظ با هم اختلاف دارند. عن النبی (ص) أنه قال: «من مات و لیس فی عنقه بیعة مات میتة جاهلیة» یا به تعبیر دیگر، «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة»

حجت الاسلام و المسلمین احدی نسب یادآور گردید: بر اساس کلام رسول الله (ص) هر انسانی در طول حیات خویش باید بیعت یک امام را داشته باشد؛ از این رو در هر عصری باید یک امام حاضر وجود داشته باشد.

انتخاب امام قابل واگذاری به مردم نیست

وی افزود: آیات الهی ما را نسبت به پیروی از توده مردم نهی می فرماید؛ به عنوان نمونه در سوره مبارکه انعام می خوانیم: «وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا یَخْرُصُونَ؛ و اگر پیروی از اکثر مردم روی زمین کنی تو را از راه خدا گمراه خواهند کرد، که اینان جز از پی گمان (و هوا و هوس) نمی‌روند و جز اندیشه باطل و دروغ چیزی در دست ندارند.» (انعام: ۱۱۶)

استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: در سوره مبارکه یوسف آمده است: «وَ مَا أَکْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ؛ و تو هر چند جهد و ترغیب در ایمان مردم کنی باز اکثر آنان ایمان نخواهند آورد (دل پاکت را زیاد رنجه مدار)» (یوسف: ۱۰۳)

وی ابراز داشت: در سوره مبارکه روم می خوانیم: «وَعْدَ اللَّهِ لَا یُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَلَٰکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُون؛ این وعده خداست که خدا هرگز خلاف وعده نکند، و لیکن اکثر مردم (از این حقیقت) آگاه نیستند.» (روم: ۶)

حجت الاسلام و المسلمین احدی نسب گفت: در سوره مبارکه مؤمنون می خوانیم: «أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ ۚ بَلْ جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَأَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کَارِهُونَ؛ یا آنکه می‌گویند که این رسول را جنونی عارض شده (که دعوی رسالت می ‌کند)؟ (چنین نیست) بلکه دین حق را بر آنها آورده و لیکن اکثر آنها از حق روگردان و متنفرند.» (مؤمنون: ۷۰)

وی تأکید کرد: با تأمل در این گروه از آیات دانسته می شود که امر امامت نباید به مردم واگذر بشود؛ چون مردم گاهی بر اساس مصالح شخصی و یا منافع فردی خودشان یا هوای نفس خودشان یا از عصبیت و قوم گرایی از چیزی پیروی می کنند که باعث ایجاد اختلاف در امت می تواند بشود. ما بر اساس این دیدگاه که روشن است، می فهمیم که خداوند باید امام را مشخص کند.

امام باید معصوم باشد

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم تصریح کرد: در سوره بقره گفت وگو بین ابراهیم خلیل الله و حضرت حق متعال را می خوانیم: «وَإِذِ ابْتَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی ۖ قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ؛ و (به یاد آر) هنگامی که خدا ابراهیم را به اموری امتحان فرمود و او همه را به جای آورد، خدا به او گفت: من تو را به پیشوایی خلق برگزینم، ابراهیم عرض کرد: به فرزندان من چه؟ فرمود: (اگر شایسته باشند می ‌دهم، زیرا) عهد من به مردم ستمکار نخواهد رسید.» (بقره: ۱۲۴)

حجت الاسلام و المسلمین احدی نسب خاطرنشان کرد: بقای دین اسلام و استقامت آن بین مسلمان ها و پا بر جا بودن آن تا قیامت، بر معصوم بودن امام است تا بتواند دین و شریعت الهی را حفظ بکند. طبق دیدگاه ما امروز، این خصوصیت تنها در امام مهدی (عج) متجلّی است که در روایت نبوی (ص) آمده است «یملأ به الأرض قسطا و عدلا کما ملئت ظلما و جورا» امام عصر (عج) قسط و عدل را در جهان پیاده می کند، کما اینکه از ظلم و جور پر شده باشد؛ و این امر تمام نمی شود، مگر آنکه امام معصوم و بر تمام احکام الهی آگاه باشد.

امام باید منصوص الهی باشد

استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: امام باید منصوص از جانب خدای متعال باشد یا از ناحیه پیامبر یا امام قبل، بر امامت او تصریح شده باشد، چرا که امام باید معصوم باشد؛ و عصمت، یک امر نفسانی است؛ و مردم نمی توانند به عصمت افراد آگاه باشند. مردم به کارهای خفی آگاه نیستند و حتی اگر بر گناه نکردن یک مرد، آگاه باشیم، بر فردای او آگاه نیستیم. از این رو امام باید از ناحیه خدا به پیامبر معرفی بشود و پیامبر هم به ائمه ذکر کند.

حجت الاسلام و المسلمین احدی نسب خاطرنشان کرد: اگر تعیین امام از جانب پیامبر و خداوند نبوده باشد، لازمه اش اختلاف در بین امّت است و این امر، با دستور الهی منافات دارد که فرمود: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنْتُمْ عَلَیٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا ۗ کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَو لا تنازعوا فتفشلوا» (آل عمران: ۱۰۳)

وی افزود: عدم تعیین امام از سوی خدا و رسول با این آیه شریفه نیز منافات دارد که می فرماید: «وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ» (انفال: ۴۶)

استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر امام، منصوص الهی نباشد، اختلاف ایجاد می شود و عده ای برای خودشان خلیفه اختیار می کنند؛ به این ترتیب نزاع ها شکل می گیرد و اعتصام به حبل الله نمی تواند صورت بپذیرد و از این رو این آیه های الهی به انجام نمی رسد.

حجت الاسلام و المسلمین احدی نسب اظهار داشت: بر اساس دیدگاه شیعه در زمان معاصر، امام عصر ما، امام مهدی فرزند امام عسکری (ع)، امام حیّ است. شیعه می گوید امام مسلمین واجب است معصوم باشد؛ بر اساس آیه ۵۹ از سوره نساء که می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا» (نساء: ۵۹)

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم بیان کرد: با نگاه به آیه شریفه می بینیم که بعد از بیان اطاعت الله، به اطاعت رسول الله (ص) و اولی الامر اشاره شده است؛ در حقیقت اولوالامر بر رسول الله عطف شده و مطلق است و هیچ قیدی ندارد، از این رو به عصمت اولوالامر پی می بریم و می گوییم اولوا الامر کسانی هستند که انسان ها را از روی خطا و نسیان به گناه دعوت نمی کند؛ و الا اگر چنین بود، مانند اطاعت از پدر و مادر قید می زد که «اطاعت کنید تا آنجا که شما را به شرک دعوت نکنند.» چرا که در اطاعت از پدر و مادر صحبت از عصمت آنها نیست. «وَوَصَّیْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَیٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِی عَامَیْنِ أَنِ اشْکُرْ لِی وَلِوَالِدَیْکَ إِلَیَّ الْمَصِیرُ* وَإِنْ جَاهَدَاکَ عَلَیٰ أَنْ تُشْرِکَ بِی مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِی الدُّنْیَا مَعْرُوفًا ۖ وَاتَّبِعْ سَبِیلَ مَنْ أَنَابَ إِلَیَّ ۚ ثُمَّ إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ».

انتهای پیام